क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना: अनाथ व गरजू मुलांच्या चांगल्या भविष्यासाठी दरमहा ₹२,२५० ची आर्थिक मदत
महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बाल विकास विभागामार्फत अनाथ, निराधार आणि बिकट परिस्थितीतील बालकांसाठी ‘क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना’ राबवली जाते. बालकांना संस्थेमध्ये (अनाथाश्रमात) ठेवण्याऐवजी कौटुंबिक वातावरणात प्रेम आणि सुरक्षितता मिळावी, तसेच त्यांचे शिक्षण व पोषण व्यवस्थित व्हावे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
योजनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये (एका नजरेत)
| मुद्धा | तपशील |
| योजनेचे नाव | क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले बाल संगोपन योजना |
| संबंधित विभाग | महिला व बाल विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| लाभार्थी वयोगट | ० ते १८ वर्षे |
| आर्थिक मदत | ₹२,२५० दरमहा प्रति बालक (थेट बँक खात्यात) |
| मदतीचा कालावधी | बालक १८ वर्षांचे होईपर्यंत |
| अर्ज पद्धत | ऑफलाईन (जिल्हा महिला व बाल विकास कार्यालय / CWC) |
योजनेअंतर्गत मिळणारे प्रमुख लाभ
- दरमहा आर्थिक मदत: पात्र बालकाच्या संगोपनासाठी शासनाकडून ₹२,२५० प्रतिमहिना इतके परिपोषण अनुदान डीबीटी (DBT) द्वारे पालक/संरक्षकांच्या बँक खात्यात जमा केले जाते.
- शिक्षणाची सोय: या पैशांचा उपयोग बालकाच्या शाळेची फी, पुस्तके, गणवेश आणि इतर शैक्षणिक साहित्यासाठी करता येतो.
- आरोग्य व पोषण: बालकाच्या योग्य आहाराची आणि आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी आर्थिक स्थैर्य मिळते.
- कौटुंबिक वातावरण: मुलांना संस्थेत न पाठवता नातेवाईकांकडे किंवा पालकांकडे ठेवूनच त्यांचे संगोपन केले जाते.
पात्रतेचे निकष (कोण अर्ज करू शकते?)
या योजनेचा लाभ ० ते १८ वर्षे वयोगटातील खालील बालकांना दिला जातो:
- पूर्णतः अनाथ बालके: ज्यांच्या आई आणि वडील दोघांचेही निधन झाले आहे.
- एक पालक असलेली बालके: आई किंवा वडील यांपैकी एकाचा मृत्यू झालेला आहे किंवा ज्यांना एका पालकाने सोडले आहे.
- गंभीर संकटातील बालके:
- ज्यांचे पालक गंभीर आजाराने (उदा. कर्करोग, एड्स, एचआयव्ही) ग्रस्त आहेत.
- ज्यांचे पालक दीर्घकाळापासून कारागृहात (जेलमध्ये) आहेत.
- तीव्र कौटुंबिक वाद, घटस्फोट किंवा कायदेशीर अडचणींमुळे उघड्यावर पडलेली बालके.
- विशेष काळजीची गरज असलेली बालके: बालमजुरीतून मुक्त केलेली, लैंगिक अत्याचार पीडित किंवा शोषणाचा सामना केलेली बालके.
आवश्यक कागदपत्रे (Document Checklist)
अर्ज भरताना खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असते:
- बालकाचे आधार कार्ड
- बालकाचे जन्म प्रमाणपत्र
- आई-वडिलांचे मृत्यू प्रमाणपत्र (अनाथ किंवा एक पालक असल्यास)
- शाळेचे बोनाफाईड प्रमाणपत्र (किंवा प्रवेशाचा पुरावा)
- उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदार / सक्षम प्राधिकाऱ्याचा)
- रहिवासी दाखला / डोमासाईल प्रमाणपत्र
- पालकाचे / संरक्षकाचे बँक पासबुक (आधार सीडेड खाते)
- पालकाचे व बालकाचे पासपोर्ट साईज फोटो
- वैद्यकीय प्रमाणपत्र / कारागृह प्रमाणपत्र (विशेष परिस्थिती असल्यास)
अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step अर्ज प्रक्रिया)
- कार्यालयाशी संपर्क: तुमच्या जिल्ह्यातील ‘जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी कार्यालय’ किंवा ‘बाल कल्याण समिती’ (Child Welfare Committee – CWC) ला भेट द्या.
- फॉर्म मिळवणे: कार्यालयातून बाल संगोपन योजनेचा विहित नमुन्यातील अर्ज मोफत प्राप्त करा.
- माहिती भरणे: अर्जात बालकाची व संरक्षकाची सर्व माहिती अचूक भरा.
- कागदपत्रे जोडणे: आवश्यक त्या सर्व साक्षांकित (Attested) कागदपत्रांच्या प्रती अर्जासोबत जोडा.
- अर्ज सादर करणे: भरलेला अर्ज संबंधित कार्यालयात किंवा शासनमान्य स्वयंसेवी संस्थेकडे सादर करा.
- पडताळणी व मंजुरी: बाल कल्याण समिती (CWC) द्वारे सामाजिक तपासणी (Social Investigation Report) आणि पडताळणी केली जाते. पात्रता निश्चित झाल्यानंतर दरमहाची रक्कम थेट खात्यात जमा होण्यास सुरुवात होते.
महत्त्वाचे टीप
या योजनेची अधिक माहिती व तात्काळ मदतीसाठी तुमच्या तालुक्यातील अंगणवाडी सेविका, ग्रामसेवक किंवा जिल्हा बाल संरक्षण युनिट (DCPU) कडे संपर्क साधू शकता. तुमच्या आजूबाजूला अशी गरजू व अनाथ बालके असल्यास त्यांना या योजनेचा लाभ मिळवून देण्यासाठी नक्की मदत करा.